Anonim Şirketlerin Kuruluşu

Anonim Şirketlerin Kuruluşu ile tüzel kişiliğini kazanması iki ayrı işlemler. Bu işlemler arasındaki, yani kurulmuş olan ama tüzel kişilik kazanmayan anonim şirkete ön anonim şirket denir. Ön anonim şirkette elbirliği ile mülkiyet olduğu kabul edilir. Ön anonim şirket halinde işlem yapanlar ve taahhütte bulunanlar bunlardan dolayı şahsen ve birlikte sorumludurlar. Ancak bunların kurulacak olan anonim şirket adına yapıldığı açıkça belirtiliyorsa ve taahhüt ya da işlemler tescilden sonraki 3 ay içerisinde şirket tarafından kabul edildiyse sadece şirket sorumlu hale gelir.

Anonim Şirketin Kuruluşu İçin Gereken Belgeler

Anonim şirketin kuruluşu için bazı belgelerin sicil dosyasına konulması ve birer nüshalarının şirketten saklanması gerekir. Anonim şirketin kuruluşu için gerekli olan belgeler şöyledir;

  • Esas sözleşme.
  • Değerleme raporları.
  • Kurulmakta olan şirketle, kurucular ve diğer kişilerle yapılan ve kuruluşla ilgili olan sözleşmeler.
  • Kurucuların ikametgah belgeleri, noter onaylı kimlik suretleri ve üçer adet vesikalık resimleri.
  • Kurulacak olan şirketin unvanı, merkezinin adresi, işyerinin kira sözleşmesi, sermaye tutarı, sermaye oranları ve şirketin temsilcisi olacak kişilerin adının belirtildiği belge.

Anonim Şirketlerde Kimler Kurucu Olabilir?

Esas sözleşmeyi imzalayan ve pay taahhüdünde bulunan kişiler kurucudur. Kurucular gerçek kişi olabileceği gibi tüzel kişiler de olabilir. Örneğin bir şirket başka bir şirketin kurucusu olabilir.

Anonim Şirket Kurmak İçin En Az Kaç Kurucu Olmalıdır?

Anonim şirket kurmak için bir veya birden fazla kurucu gerekir. Yani tek kişiyle de anonim şirket kurulabilir. Birden fazla kişiyle kurulan anonim şirkete pay sahibi sayısı bire düşerse bu durumu ortaya çıkaran işlemin yapıldığı tarihten itibaren 7 gün içerisinde yönetim kuruluna bildirilir. Yönetim kurulu da bildirimi aldığı tarihten itibaren 7 gün içerisinde şirketin tek pay sahipli anonim şirket olduğunu tescil ve ilan ettirir.

Anonim Şirketin Kuruluş Türleri

  • Ani Kuruluş = Şirket sermayesinin tümünün kurucu ortaklar tarafından taahhüt edildiği kuruluşa ani kuruluş denir.
  • Tedrici Kuruluş = Şirket sermayesinin 1/10’u kurucu ortaklar tarafından taahhüt edildiği, geriye kalan kısım içinse halka arzedildiği kuruluşa tedrici kuruluş denir.
  • Birleşme, Bölünme ve Tür Değiştirmeyle Kuruluş = Birleşme, bölünme ve tür değiştirme sonucunda da yeni bir şirket ortaya çıkabilir.

Anonim Şirkette Esas Sözleşme

Esas sözleşme anonim şirketin iç ve dış ilişkilerini, işlemlerin usulünü ve pay sahipleriyle ilişkileri düzenleyen ana sözleşmedir. Bir anlamda esas sözleşme anonim şirketin anayasasıdır. Her anonim şirket kuruluş için esas sözleşme hazırlamalıdır. Esas sözleşme kanunlara ve emredici kurallara aykırı olmamalıdır. Esas sözleşmenin hazırlanmasında deneyimli bir avukattan yardım almak önemlidir. Esas sözleşmede yer alması gereken unsurlar şu şekildedir;

  • Şirketin ticaret unvanı ve merkezinin bulunacağı yer.
  • Esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış bir şekilde şirketin işletme konusu.
  • Şirketin sermayesi ile her payın itibarî değeri, bunların ödenmesinin şekil ve şartları.
  • Pay senetlerinin nama veya hamiline yazılı olacakları; belirli paylara tanınan imtiyazlar; devir sınırlamaları.
  • Paradan başka sermaye olarak konan haklar ve ayınlar; bunların değerleri; bunlara karşılık verilecek payların miktarı, bir işletme ve ayın devir alınması söz konusu olduğu takdirde, bunların bedeli ve şirketin kurulması için kurucular tarafından şirket hesabına satın alınan malların ve hakların bedelleriyle, şirketin kurulmasında hizmetleri görülenlere verilmesi gereken ücret, ödenek veya ödülün tutarı.
  • Kurucularla yönetim kurulu üyelerine ve diğer kimselere şirket kârından sağlanacak menfaatler.
  • Yönetim kurulu üyelerinin sayıları, bunlardan şirket adına imza koymaya yetkili olanlar.
  • Genel kurulların toplantıya nasıl çağrılacakları; oy hakları.
  • Şirket bir süre ile sınırlandırılmışsa, bu süre.
  • Şirkete ait ilanların nasıl yapılacağı.
  • Pay sahiplerinin taahhüt ettiği sermaye paylarının türleri ve miktarları.
  • Şirketin hesap dönemi

Anonim Şirketlerde Sermaye Koyma Borcu

Anonim şirketler kurulurken ortaklar ortaya sermaye koyar. Sermaye taahhüdünde bulunan ortak şirkete karşı borçlu hale gelir. Sermaye taahhüdü usulüne uygun olarak düzenlenen ve imzalanan esas sözleşmede yer alır. Anonim şirketlerde sermaye olarak getririlebilecek değerler şöyledir;

  • Para, vadesi gelmiş alacak, kıymetli evrak ve sermaye şirketlerine ait paylar.
  • Fikrî mülkiyet hakları.
  • Taşınırlar ve her çeşit taşınmaz.
  • Taşınır ve taşınmazların faydalanma ve kullanma hakları.
  • Ticari işletmeler.
  • Haklı olarak kullanılan devredilebilir elektronik ortamlar, alanlar, adlar ve işaretler gibi değerler.
  • Maden ruhsatnameleri ve bunun gibi ekonomik değeri olan diğer haklar.
  • Devrolunabilen ve nakden değerlendirilebilen her türlü değer.

Anonim Şirketlerde Ayni Sermaye Olarak  Neler Konulabilir?

Anonim şirketlere sermaye olarak ayni sermaye konulabilir. Fakat ayni sermaye olarak konulacak olan malvarlığı unsurunun üzerinde sınırlı bir ayni hak, tedbir veya haciz bulunmamalıdır. Ayni sermayenin nakde dönüştürülebilir olması ve devredilebilir olması gerekir. Fikri mülkiyet hakları da ayni sermaye olarak konulabilir. Sanal ortamdaki malvarlığı unsurları da ayni sermayenin konusu olabilir.

Anonim Şirketlerde Ayni Sermayeye Değer Biçme

Anonim Şirkete konulan ayni sermayenin değeri anonim şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından atanacak bilirkişi tarafından belirlenir. Anonim şirket kurucuları ve menfaat sahipleri bilirkişinin belirlediği değere itiraz edebilir.

Anonim Şirketlerde Pay Bedellerinin Ödenmesi

Nakit olarak taahhüt edilen payların itibari değerinin en az %25’i tescilden önce ödenmelidir. Geri kalan kısım ise tescilden itibaren 24 ay içerisinde ödenmelidir. Pay çıkarma primlerinin tamamı ise tescilden önce ödenmelidir.

Anonim Şirketlerde Pay Bedellerinin Ödenme Yeri

Nakdi sermaye bir bankada kuruluş aşamasında olan şirket adına açılacak özel hesaba yatırılır. Nakdi sermaye sadece şirketin kullanabileceği şekilde yatırılmalıdır. Noter onayı veya esas sözleşmenin ticaret sicil müdürü huzurunda imzalanma tarihinden itibaren üç ay içerisinde anonim şirket tüzel kişiliğini kazanamazsa ödenen pay bedelleri banka tarafından sahiplerine iade edilir.

Anonim Şirketlerde Halka Arz edilecek Paylar

Nakdi payların taahhüt sahiplerince tescilden itibaren en geç 2 ay içerisinde halka arzedileceği esas sözleşmede belirtildiyse ve ayrıca garanti edildiyse, bu payların karışıkları satıştan gelen gelirle ödenir. Pay senetlerinden gelen gelirin payların itibari değeri ve çıkarma priminin karşılığı miktarında olan kısmı şirkete ödenir. Bunlar dışında kalan kısım halka arzeden anonim şirket pay sahibine ödenir. Halka arzedilen ama süresinde satılamayan payların bedellerinin tamamı, süresinde halka arzedilmeyen payların bedellerinin ise %25’i ödenir. Bu ödeme 2 aylık sürenin ardından 3 gün içerisinde yapılmalıdır.

Anonim Şirketlerde Primli Pay

itibari değerinden fazla bedelle çıkarılan paylara primli pay denir. İtibari değerinden aşağı bedelle pay çıkarılamaz. Primli pay çıkarabilmek için ise esas sözleşmede buna dair bir madde ya da genel kurulun bu yönde aldığı bir karar bulunmalıdır. Bunlar olmadığı takdirde primli pay çıkarılamaz.

Anonim Şirkette Kurucuların Menfaatleri

Kurucular şirketin kuruluşu için harcadıkları emeğin karşılığı olarak nakit ve pay senedi gibi karşılıklar alamaz. Kurucunun menfaatine şirketin sermayesini azaltacak karşılıkların tanınacağını belirten esas sözleşme maddeleri geçersiz hale gelir. Fakat dağıtılabilir kârdan yedek akçe ile pay sahipleri için %5 kâr payı ayrıldıktan sonra kalan miktarın en çok 1/10’u kuruculara intifa senedi bağlamında verilebilir. Dağıtılacak kâr olmasına rağmen anonim şirket kârın dağıtılmamasına karar verse dahi bu miktar kuruculara verilir.

Anonim Şirketin Kuruluşundan Önce Pay Taahhüdünün Devri

Pay taahhüdün bulunmuş olan kişi anonim şirket kurulmadan bu taahhüdü devrederse şirket açısından bu devir geçersiz olur. Yani yaptığı pay taahhüdünden dolayı şirkete karşı sorumluluğu devam eder. Pay taahhüdünün devrinin şirkete karşı geçerli olması için kuruluştan sonra yapılması gerekir.

Anonim Şirkette Fesih Davası

Anonim şirketlerin yokluğuna ya da butlanına karar verilemez. Fakat anonim şirketin kuruluşu esnasında kanuna aykırı hareket edilerek alacaklıların, pay sahiplerinin veya kamu menfaatinin tehlikeye düşürülmesi veya ihlal edilmesi söz konusu ise fesih davası gündeme gelir. Fesih davası anonim şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesi’nde açılabilir. Anonim şirketin feshi davası açabilecek kişi kanunda şu şekilde belirtilmiştir;

  • Yönetim kurulu
  • Ticaret Bakanlığı
  • İlgili alacaklı
  • Pay sahibi

Mahkeme açılan davada anonim şirketin feshine ya da eksikliklerin giderilmesi için süre verilmesine karar verebilir.Dava dilekçesine deliller eklenmelidir. Fesih davası anonim şirketin tescil ve ilanından itibaren 3 ay içerisinde açılmalıdır.

Anonim Şirketin Tescil ve İlanı

Anonim şirketin esas sözleşmesi anonim şirketin kuruluşundan itibaren 30 gün içerisinde şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki ticaret siciline tescil edilir. Ayrıca Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’ne ilan verilir. Anonim şirketin şubeleri bulundukları yerdeki ticaret siciline tescil olunur. Fakat sicilde anonim şirketin merkez kaydına gönderme yapılır.

Anonim Şirketin Tüzel Kişilik Kazanması

Anonim şirket ticaret siciline tescil edilerek tüzel kişilik kazanır. Anonim şirket tüzel kişilik kazanmadan işlem yapanlar ve taahhütte bulunanlar bunlardan dolayı şahsen ve birlikte sorumludurlar. Ancak bunların kurulacak olan anonim şirket adına yapıldığı açıkça belirtiliyorsa ve taahhüt ya da işlemler tescilden sonraki 3 ay içerisinde şirket tarafından kabul edildiyse sadece şirket sorumlu hale gelir.

Anonim Şirkette Kanuna Karşı Hile

Anonim şirketin tescil edilmesinden itibaren 2 yıl içerisinde bir işletme ya da eşya, anonim şirket sermayesinin 1/10’unu aşan bi miktarla devralınıyor ya da kiralanıyorsa genel kurulun onaylaması ve ticaret siciline tescil edilmesi gerekir. Aksi takdirde bu şartlar altında devralma ve kiralama sözleşmeleri geçersizdir. Genel kurulun karar vermesinden önce yönetim kurulu Asliye Ticaret Mahkemesi’ne başvurarak devralınacak ya da kiralanılacak şeye değer biçmesi için bilirkişi atanmasını talep eder. Bilirkişinin biçtiği değer resmi niteliktedir. Devralma ya da kiralama sözleşmesi genel kurulun onayı ile tescil ve ilan olunur.

Anonim Şirketlerde Temel İlkeler

Anonim şirketlerde temel ilkelerin uygulanması işletmenin sağlıklı şekilde ilerlemesi için oldukça önemlidir. Anonim şirketlerde iki temel ilke bulunur.

  • Eşit işlem ilkesi = Pay sahipleri eşit şartlarda eşit işleme tabi tutulur.
  • Pay sahiplerinin borçlanma yasağı = Pay sahipleri vadesi gelmiş sermaye taahhütlerini ödemedikçe ve anonim şirketin yedek akçelerle birlikte kârı geçmiş yılların zararlarını karşılayacak nitelikte olmadıkça şirkete borçalanamaz.

Yorum Yaz

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz